หนุ่มหน่ายคัมภีร์ (พิมพ์ครั้งที่ 9) • สุจิตต์ วงษ์เทศ

‘แรกเริ่มเดิมทีก็คงเป็นสินค้าขาเข้าประเภทฟุ่มเฟือยมาจากต่างประเทศ และโดยเฉพาะอย่างยิ่งประเทศตะวันตก เมื่อเราเริ่มตั้งมหาวิทยาลัย วิทยาลัยอะไรก็ตามขึ้น ก็ได้มีการเน้นการสร้างนักวิชาการและครูบาอาจารย์ด้วยการส่งไปเรียนเมืองนอก นักเรียนนอกเหล่านั้นมิได้กลับมาด้วยวิชาความรู้แต่อย่างเดียว แต่ยังได้พกระเบียบแบบแผนประเพณีอะไรต่อมิอะไรเอามาเผยแพร่ต่อในเมืองไทยด้วย ดังนั้นวิธีการรับน้องใหม่ การแบ่งสีของกลุ่ม การซ่อม หรือการล้อเล่นที่พิสดาร จึงเริ่มแผ่ขยายกระจายทั่วไปในสถาบันการศึกษาของเมืองไทย’ แล้วยังยกตัวอย่างประเพณีคลุกโคลนปีนเสาของมหาวิทยาลัยคอร์เนลล์ที่ถูกยกเลิกไปเมื่อนานมาแล้ว แต่กลับไปปรากฏอยู่ในมหาวิทยาลัยในฟิลิปปินส์ และมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ในประเทศไทย ด้วยเหตุผลดังที่กล่าวมาแล้ว ระบบอาวุโสนั้นเป็นสิ่งที่ผิดแน่ๆ ในสังคมที่ปกครองด้วยระบอบประชาธิปไตย แต่ระบบนี้ก็ยังคงได้รับการยอมรับและปลูกฝังต่อๆ กันมา ผ่านประเพณีรับน้อง ด้วยเหตุผลท่ีว่า ‘ระบบนี้คล้องจองพอดีกับค่านิยมของสังคมไทย สังคมไทยในบางส่วนและบางเวลาชื่นชอบอยู่กับการเคารพเชื่อฟังโดยไม่มีเหตุผล ระบบอาวุโสได้ช่วยเป็นตัวกระชับให้เกิดความเคารพเชื่อฟังดังกล่าว รุ่นนอ้งเคารพรุ่นพี่ในมหาวิทยาลัย เมื่อต่างจบออกไปทำงานทำการ (ส่วนใหญ่รับราชการ) ระบบนี้ก็ได้เป็นเครื่องกระชับความสัมพันธ์ผู้น้อย-ผู้ใหญ่เอาไว้ต่อไปอีก ทำให้ง่ายต่อการบังคับบัญชา ทำให้ง่ายต่อการรวมกลุ่ม (ของผู้ที่มาจากมหาวิทยาลัยเดียวกัน) เพื่อผลประโยชน์ของกลุ่ม ซึ่งไม่เป็นประโยชน์ต่อสังคมโดยส่วนรวม เพราะทำให้มีการแบ่งสี แบ่งสถาบันกันในวงการราชการและวงการอาชีพอื่นๆ และที่ไกลไปกว่านั้นก็คือระบบอาวุโสแบบนี้เมื่อใช้โดยไม่มีขอบเขตจำกัด ทำให้ขาดความคิดโต้แย้ง ขาดความคิดริเริ่ม และที่สุดเป็นการวางรากฐานให้กับการใช้อำนาจเด็ดขาด กลายเป็นระบบเผด็จการในบั้นปลาย’ โครงสร้างที่ถูกครอบงำด้วยระบบอาวุโสทำให้นักเรียนนักศึกษาไทยส่วนมากขาดจินตนาการ ขาดความกล้าที่จะลุกขึ้นเถียงหรือเพียงถามปัญหาครูบาอาจารย์ ทำให้ความรู้กลายเป็นสิ่งที่หยุดนิ่งอยู่กับที่ การศึกษาเป็นไปเพื่อใบปริญญาบัตร เพื่อใช้สมัครงาน และมีชีวิตอยู่ในสังคมสำเร็จรูป เป็นเรื่องชวนสะท้อนใจ เมื่อคิดว่าสุจิตต์เขียนงานชิ้นนี้ไว้ตั้งแต่ปี 2512 แต่จนปัจจุบัน ทีท่าสยบยอมของนักศึกษาปีหนึ่งก็ยังคงเป็นเหมือนเดิม ว่าที่จริง การบังคับขู่เข็ญและการรับน้องที่รุนแรงดูเหมือนจะเพิ่มมากขึ้นกว่าเดิมด้วยซ้ำ การปฏิวัติรัฐประหารซ้ำแล้วซ้ำเล่า ที่ล้มกระดานด้วยอำนาจบาตรใหญ่โดยอาศัยข้ออ้างเดิมๆ นั้นเคยทำให้ผมรู้สึกว่าสังคมไทยนั้นเป็นสังคมที่หยุดนิ่งอยู่กับที่มานานแสนนาน แต่พอถึงวันนี้ ผมเริ่มไม่แน่ใจเสียแล้วว่าสังคมไทยเพียงแค่หยุดนิ่ง เพราะมองไปมองมา แล้วมันเหมือนกับว่าเรากำลังเดินถอยหลังด้วยซ้ำไป
#sujitwongthet #sotus